Монгол улсын филармонийн концертын танхимд Морин хуур найрал хөгжмийн “Монгол хөгжим” цуврал тоглолтоор алдарт болон шинээр тодорч буй хөгжмийн зохиолчдын бүтээлийг хүргэж, үзэгчдийн сонорыг мялаав.
Жилээс жилд өргөжин тэлж буй Морин хуур найрал хөгжим нь удирдаач Д.Түвшинсайханы чадварлаг удирдлагын дор зохиолч Э.Доржсүрэн, Цэн.Эрдэнэбат, Х.Алтангэрэл, Ш.Өлзийбаяр, Н.Жанцанноров нарын билгийн дээжсийг амилуулан, морин хуур, монгол найрал хөгжмийн гайхамшгийг дотоод, гадаадын үзэгчдэд мэдрүүлсэн сайхан үдэш боллоо.
Хөтөлбөрт Х.Алтангэрэлийн “Огторгуйн хүрдэн,” Ш.Өлзийбаярын “Хурмаст тэнгэр,” Н.Жанцанноровын “Симфониетта,” Э.Доржсүрэнгийн “Монголын орон зай” сюита, болон Цэн.Эрдэнэбатын “Их нутаг” -морин хуур найрал хөгжимд зориулсан концертоос багтаажээ. Бүтээл тус бүр гарын үсэг мэт өөрийн өвөрмөц элементээр онцлог, баялаг сэдэв, өнгө аяс, санаа агуулсан төдийгүй, монгол үндэсний болон дэлхийн сонгодог симфони найрал хөгжмийн уламжлал, дэг жаягийг нарийн чамин зохицуулан, морин хуурын тэнгэрлэг аялгуугаар танхим дүүрэн үзэгчдийн сэтгэлийг хөдөлгөж байлаа.
Зарим бүтээлүүд нь дэлхийд алдартай аугаа сонгодог хөгжмийн зохиолчдын лейтмотив, хэмнэлт хэв маягаас эш татаж, барууны хөгжмийн соёлыг монгол зохиолчийн, удирдаач, хөгжимчдийн уламжлал, сонсголоор Ази ба Европын заагийг гайхамшигтай сайхан уулзуулж олон өнгөтэй, машид өвөрмөц аястай байв. Байгаль дэлхийн үзэгдэл, эцэг, эхийн буяныг магтан дуулсан өнгө аяс эгшиглэхэд монгол хүний сэтгэл уужирч, үргэлжид өөдрөгөөр хөглөх аялгуу сонсох хэчнээн сайхан. Мөн орчин үеийн уран сайхны киноны хөгжимд оновчтой зохицолдох үйл хөдлөл, адал явдал, тулаант, уянгын, баясгалант зэрэг төсөөлөх уран сэтгэмж өдөөсөн, сэтгэл хөдөлгөсөн сайхан бүтээлүүдийг ч сонордов.
Н.Жанцанноровын “Симфониетта” Монголын орчин цагийн ажил, амьдралын хэв хэмнэл, өөрчлөлт хувьслыг нарийн мэдэрч тунгаасан, хурц сэтгэгдэл үлдээсэн эх бүтээл байлаа. Бүтээлд цохивор хөгжмийн огцом хүчтэй хэсэг олон байсанд дуугарах тутамд нь үзэгч бид цочин өөрийн эрхгүй эгц суучхаад байв. Бүтээлийн төгсгөлд танхим чив чимээгүй хэдэн агшин өнгөрснөө юу болов гэх шиг гайхширан алга ташив. Сонгодог хөгжмийн түүхэнд агуу зохиолчдод ийм агшин тохиодгийг хожим нь тэмдэглэсэн байдаг.
Симфониеттаг морин хуур найрал хөгжмийн өсөн хувьсаж буй бүтэц, бүрэлдхүүнд зориулж бичсэн гэж зохиолч ярьж байв. Энэхүү бүтээл цагийн зүүний хөдөлгөөн шиг хэмнэлтэй бөгөөд Монголын нийгмийн орчин цагийн хувьсаж буй үзэгдлийг гайхалтай тусгасан гүн гүнзгий утгатай, манлай эх бүтээл байлаа.
Морин хуурын чуулга анх 1992 онд, 20 хөгжимчний бүрэлдхүүнтэй байгуулагдаж байжээ. Өнөөдөр 50 гаруй хөжимчинтэй болж, chamber orchestra буюу танхимын оркестрын хэмжээнд хүрсэн учир чуулгыг Морин хуур найрал хөгжим хэмээн нэрийг нь өөрчилжээ. Монгол сонгодог хөгжмийн гурав, дөрөв, тав дахь үеийн зохиолчид улсдаа бүү хэл, дэлхийн түвшинд хүрэх авьяас чадвараар илэрхийлэн, энэхүү сайхан үнэт найрал хөгжмөөрөө олон улсын үзэгчдэд залгамжлан толилуулсаар буй нь бахархалтай.
Тиймээс хорвоод хосгүй хос чавхдаст болон монгол хөгжмийн бусад зэмсгийг аялгуулагч хамт олон, улсын филармони, бусад жанрын хөгжимчдөд зориулан акустик сайтай, сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжөөр дизайндаа анхнаас нь тооцоолж тоноглосон, аль ч улсын оркестр морилон ирж хамтран тоглох, бичлэг хийх боломжтой, дэлхийн хэмжээний заал танхим, байгууламжаар хангах цаг иржээ. АНУ-ын Денвер хотод байдаг, Boettcher Concert Hall of Denver Center for the Performing Arts-ын орчин үеийн танхимаас үлгэр авч болох юм.
Ж. Ариунаа
“Өнөөдөр” сонинд хэвлэв,
2025 оны 7-р сарын 07
Польшууд маш их тэсвэр хатуужилтай, авьяаслаг, үйлдвэр, соёлын арвин өв уламжлалтай үндэстэн. Польш эдүгээ Европын хамгийн өндөр хурдтай хөгжиж буй орон. Түүхийн хүнд хэцүү, олон сорилтыг даван туулсан Польшууд шинжлэх ухаан, соёл урлагын гайхалтай ололт амжилтаараа бас дэлхийд алдартай. Польшийн анхны нийслэл Краков болон Вроцлав, Варшав хотоор явж музей, түүх дурсгалын газрууд, эртний сүм цайзаар аялж, аж үйлдвэрийн салбараас нүүрс, хүнс болон эмийн үйлдвэрүүдтэй танилцан, Монгол Польшийн ард түмэн түүхэн явдал, түмэн үйлсээр холбоотойг судлаж, олон хүнтэй уулзаж ирээд нэгтгэсэн тэмдэглэлээ уншигч та бүхэнтэйгээ хуваалцья.
Польшийн товч түүх
Польшийн түүх нь ард түмний тэсвэр, тэвчээрийн бодит илрэл. 966 онд Гүн Миешко нэгдсэн Польш улсыг байгуулжээ. Улмаар 1386-1572 онуудад буюу Ягеллоны хаадын үед, одоогийн Польш, Литва, Чех, Унгарын нутаг дээр Европын хүчирхэг улсын нэг болсон. 1569-1795 онуудад байгуулагдсан Польш-Литвийн Commonwealth буюу хамтын нөхөрлөлийн жилүүдийг ардчилал, соёлын хөгжлийн алтан үе гэдэг. Орос, Прусс, Австри гурав Польшийг 1772, 1793, 1795 онуудад дахин дахин хувааж ноёрхсон тул 123 жилийн турш Польш гэж тусгаар улс байсангүй. Польшууд 1918 онд тусгаар тогтнолоо сэргээсэн ба төдөлгүй дэлхийн хоёрдугаар дайн, коммунист үзэл суртлын дарамт зэрэг түүхэн сорилттой тулгарч тэдгээрийг даван туулж чадсан юм.
Өнөөгийн Польш улс Төв Европт оршдог. Герман, Чех, Словак, Украин, Беларусь, Литва, Орос зэрэг улсууд болон Балтын тэнгисээр хүрээлэгддэг. Нийт 313 км², Европын ес дэх том, МУ-ааас 5 дахин бага газар нутагтай. Байгаль газарзүйн хувьд өргөн уудам тал, толгод голлож өмнөд хэсэг нь уулархаг, Карпатын болон Судетын нуруу байдаг. Хүн ам нь 38 сая, ЕХ-доо тавд ордог. Нийслэл Варшава 2 сая хүнтэй, улс төр, эдийн засаг, соёлын төв нь. Бас Краков, Гданьск, Вроцлав, Познань зэрэг түүх, соёлын баялаг өв уламжлалыг хадгалсан, орчин үеийн, өндөр хөгжилтэй том хотууд бий.
Польшийн түүхийн нэгэн тод хуудас бол 1944 оны Варшавын бослого. Польшийн эсэргүүцлийн хөдөлгөөн буюу Босогчдын арми 63 хоногийн турш нацист Германы эзлэн түрэмгийлэгчдийн эсрэг тэмцсэн. Германы цэргүүд тэднийг нухчин дарж, Варшав хотын 85 хувийг дэлбэлж, үнсэн товрог болгосон юм. Ялагдсан ч, энэ бослого нь польшуудын эрх чөлөө, үндэсний эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг болж үлджээ.
1980-аад онд Лех Валенсагийн удирдлага дор Солидарность хөдөлгөөн өрнөж, ардчиллын төлөө тэмцлийг эхлүүлэн, арваад жилийн дараа коммунист дэглэмийг нуран унагахад хүргэжээ.
Aрдчилсан Польш улс эдүүгээ 810 тэрбум ам долларын эдийн засагтай, нэг хүнд ногдох орлого нь 24 мянган америк долларт хүрсэн, Европын Холбооны хамгийн хурдтай хөгжиж буй улс болжээ.
Шинжлэх ухаан ба урлаг
Дэлхийн шинжлэх ухаан, урлагт Польшууд том хувь нэмэр оруулжээ. Польшийн 18 эрдэмтэн 19 Нобелийн шагнал хүртсэн. Maria Skłodowska Curie 1903 онд физикээр, 1911 онд химээр хоёр удаа энэ шагналыг авчээ. Польшоос гаралтай еврей хүмүүсийг оруулбал Нобелийн шагналтануудын тоо бүр олон болно.
Дэлхийд алдартай хоёр суут хүнийг онцолбол:
Николас Коперник – “Дэлхийг хөдөлгөсөн хүн” гэгддэг алдарт эрдэмтэн Николаc Коперник дэлхий ертөнцийн тухай хүн төрөлхтөнийн ойлголтыг өөрчилж, дэлхийг нар биш, нарыг дэлхий тойрдог гэж баталсан юм. Тэрээр 1543 онд нар төвтэй ертөнцийн онолоо хэвлүүлсэн нь шинжлэх ухаанд хувьсгал авчирсан. Түүнийг мөнхжүүлсэн олон хөшөөний нэг нь Краков дахь Ягеллоны их сургуулийн нэгэн талбайд байна. Манай Улаанбаатар хотод ШУА-ийн байрны өмнө Коперникийн хөшөө бий.
Фредерик Шопен – “Төгөлдөр хуурын яруу найрагч” гэгддэг Польшийн урлагийн өв соёлын билэг тэмдэг болсон хүн бол Фредерик Шопен. 1810 онд төрсөн тэрээр Польшийн ардын хөгжмөөс сэдэвлэсэн романтизмын урсгалын гайхалтай сайхан аялгуунууд зохиосон бөгөөд түүний хөгжмийг дэлхийн өнцөг булан бүрт тоглодог. Шопен Франц улсад амьдарч байсан ба гэрээсэлсэнийх нь дагуу зүрхийг нь эх оронд нь авчирч, Варшавын Ариун Загалмайн сүмийн хананд мөнхрүүлжээ. Суут Шопений хөшөө, мөн түүний нэртэй гудамж манай Улаанбаатар хотод Зайсанд бий.
Эдийн засгийн ололт амжилт ба аж үйлдвэрийн хөгжил
Польшийн эдийн засаг 2004 онд Европын Холбоонд элссэнээс хойш өндөр хурдацаар өсч ирэв. Аж үйлдвэрлэлийн салбар онцгой хөгжсөн бөгөөд эрчим хүч, уул уурхай, хөдөө аж ахуй, эмийн үйлдвэрлэл гэсэн салбарыг энд онцолж байна.
Эрчим хүч
Польш улсын нийт эрчим хүчний хэрэглээ нь жилд 170–180 ТВт.цаг, үйлдвэрлэх суурилагдсан хүчин чадал нь 60 ГВт. Түүхэндээ үргэлж нүүрснээс хамааралтай байсан, өнөө ч цахилгаан эрчим хүчнийхээ 65 хувийг нүүрснээс гарган авч байна. Сүүлийн үед нар, салхи зэрэг сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх жин өссөөр одоо хориод хувьд хүрчээ. Польш улс 2030-аад он гэхэд цөмийн эрчим хүч ашиглан илүү олон эх үүсвэртэй, хүлэмжийн хийг бага ялгаруулдаг систем рүү шилжихийг зорьж байна.
Польшийн эрчим хүчний зах зээлийн томоохон компаниудын нэг нь Horus Energia. Энэ компани 1984 оноос хойш цахилгаан үүсгүүрийн төхөөрөмжтэй холбоотой бүх үйлчилгээг цогцоор нь үзүүлдэг. Тэд байгаль орчинд ээлтэй, нүүрс хүчлийн хийн ялгарлыг бууруулдаг эрчим хүчний технологийн судалгаа, хөгжүүлэлт тасралтгүй хийж, түүн дээрээ үндэслэн иж бүрэн технологийн шийдэл бүхий цэвэр эрчим хүчний эх үүсгэвэр бүтээж хэрэглэгчдэд санал болгодог. Энэ компани байгалийн хий, био хий, ус төрөгч зэрэг сэргээгдэх эрчим хүчний олон эх үүсвэрийг хослуулсан цахилгааны үүсгүүр бүтээж хэрэглэгч бүрийн бизнесийг тасралтгүй, найдвартай эрчим хүчээр хангаж байна. Энэ компани 25 жилийн өмнөөс Монгол улсад Монхорус хамтарсан компаний байгуулаад амжилттай ажиллаж байна.
Бид Польшийн өмнө хэсэгт, Силезийн воевода-д байдаг JSW компанийн Будрик уурхайд очиж танилцлаа. Польшид нийт нүүрсний 48 орд газрыг 23 уурхай, түүнээс дөрвөн ордыг нь энэ JSW компани ашиглаж байна. Энэ бол дэлхийн хамгийн гүнд, 1500 метрт олборлож буй нүүрсний уурхай. Энэ уурхайн хамгийн том сорилт нь оч амархан үсэрч дэлбэрдэг метаны хий. Энэ хийг дээш тасралтгүй соруулж татаад, цахилгаан үйлдвэрлэж байна. Тус уурхайг 1978 оноос барьж, 1994 оноос олборлож, өнөөг хүртэл 364 км хонгил бэлдэж, 84 сая тон коксждог нүүрс аваад байна.
JSW нэгдэл нь ЕХ-ны хамгийн том коксждог нүүрс үйлдвэрлэгч ба мөн томоохон кокс үйлдвэрлэгч. Кокс үйлдвэрлэдэг 3 компанитай, нийлээд жилд 5 сая тонн хатуу ба хагас зөөлөн нүүрснээс 3 сая тонн кокс, бусад стратегийн чухал түүхий эд гарган авч Европт нийлүүлдэг, 2000 гаруй ажиллагсадтай, коксын хамгийн том үйлдвэрлэгч, экспортлогч ажээ.
Уул уурхайн судалгаа ба шинжилгээ. Уурхайн аюулгүй байдал, орчин үеийн техник, технологи ба олборлолт, боловсруулалтын үйл ажиллагаанаас үүсэх байгаль орчны нөлөөллөөс хамгаалах асуудлыг судалдаг, Дээд Силезийн бүс нутагт 1945 оноос ажиллаж буй Үндэсний Судалгааны Хүрээлэнгээр зочлов. Энэ хүрээлэн бүх төрлийн бүтээгдэхүүн, түүхий эдийн цацраг идэвхийг тогтоож, шинжилж судалдаг орчин үеийн лаборатортой юм байна. Тус хүрээлэн Миколув хотод “Барбара” гэх туршилтын уурхайтай. Энд уурхайн үйл ажиллагаатай холбоотой шинэ технологи,тоног төхөөрөмжийн туршилт, бусад оношилгоо судалгаа хийдэг ажээ. Энэ хүрээлэнгийн шинжлэх ухаан, судалгааны ажлуудын үр дүн нь Польшийн уул уурхайн салбарын аюулгүй ажиллагааны суурь болдог, дэлхийн олон улсад ашиглагдаж байна.
Хөдөө аж ахуй
Польшийн хөдөө аж ахуйн салбар дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийхээ гурав орчим хувийг 2023 онд бүрдүүлж байгаа нь Европын Холбооны дунджаас өндөр үзүүлэлт. Польшийн хөдөө аж ахуйн салбар өндөр бүтээмжтэй бөгөөд орчин үеийн технологи, ЕХ-ны дэмжлэгийн үр дүнд ургацын гарц, малын тооны өсөлт нь өндөр байна. Польш улс нь алим, жимсгэнэ, шувууны мах, сүүн бүтээгдэхүүн, боловсруулсан мах, нөөшилсөн хүнс зэрэг хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний томоохон экспортлогч бөгөөд алимны үйлдвэрлэлтээр ЕХолбоог тэргүүлж байна.
Төв ба зүүн Европын хамгийн том сүүний үйлдвэр болох Высоки Мазовиске хотын Млековита сүүний үйлдвэрээр зочлов. Млековита компани Польш даяар 26 үйлдвэр, 25 лаборатор, 36 түгээх төвтэй. Нийт 15 мянган фермерээс, өдөрт 8 сая тонн сүү худалдаж авдаг, 5000 ажиллагсадтай, 1800 сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, компаниин нийт орлого 2022 онд 2.2 тэрбум евро болжээ. Млековита нийт бүтээгдэхүүнийхээ 30 хувийг гадаадын 160 оронд экспортолдог, Монголд тэдний зүссэн бяслагыг “АПУ Дайри” компани импортолж байна.
Польшийн хүнсний даршилсан бүтээгдэхүүн нь олон зуун жилийн уламжлал, байгалийн исгэлтийн арга, өвөрмөц исгэлэн амт болон олон улсын экспортын өндөр чанараараа алдартай. Түүний нэгэн төлөөлөл нь Bracia Urbanek. Энэ компанийг 1990 онд ах дүү Урбанекууд байгуулсан. Тэд уламжлалт жор, байгалийн гаралтай орц найрлагаараа алдартай даршилсан өргөст хэмх, манжин, байцаа, мөөг, жимс зэрэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж 20 гаруй улсад экспортлодог. Манай улсад 1993 оноос Монгол дахь “Урбанек” компани нэр төрөл, амт, савалгаагаараа ялгаатай 80 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг нь импортолж байна.
Эмийн үйлдвэрлэл
Польшийн эмийн үйлдвэрлэлийн салбар ЕХ-нд тавдугаарт, Германи, Франц, Итали, Испанийн дараа ордог. Улсын эдийн засагт жил бүр 4.5 тэрбум евро оруулдаг, эрчимтэй өсч буй салбар (Euroactiv data). Жишээ нь Варшавад байрлалтай TZF Polfa компанитай очиж танилцав. Энэ компани 1823 оноос анх эмийн бэлдмэл үйлдвэрлэж эхэлжээ. Үйлдвэрлэлийн 30 шугамтай, нийт 1000 гаруй ажилчидтай, 100 гаруй төрлийн эм үйлдвэрлэдэг. Эдүгээ антибиотик, өвчин намдаах эм, зүрх судасны эм үйлдвэрлэж 70 хувийг дотоодын эмнэлгүүдэд нийлүүлдэг. Эмнүүдийг зөвхөн эмчийн жороор олгодог ба бүтээгдэхүүнээ чанарын өндөр шаардлага, стандартыг хангасан барилга байгууламж орчинд үйлдвэрлэдэг ажээ. Инсулин, сэтгэцийн эмүүд, арьсны эмчилгээний бэлдмэлийг дөрвөн тивийн 40 гаруй оронд экспортолдог. Монголд энэ компанийн тодорхой эмийг Тун-Эрдэнэ Фарма, Тимус Монос компаниуд импортолж байна.
Польш-Монголын харилцаа
Польш болон Монголын түүхэн харилцаа олон зуун жилийн өмнөөс эхтэй. 1241 онд болсон Легницийн тулалдаан нь Монголын эзэнт гүрний Европт нөлөөлсөн чухал олон тулааны нэг юм. Энэ тулааны тухай энэ хотын музейд дэлгэрэнгүй үзмэрүүд тавьжээ.
Монголчуудын дайралтын тухай бас Краковын төв талбайд орших Мариацийн сүмийн бүрээний дууг олон жуулчин бөөгнөрч цаг тутам сонсож байна. Домогт өгүүлснээр, Монгол цэргүүдийн довтолгоог анхааруулж байсан бүрээч, нум суманд оногдож амиа алдахад бүрээний аялгуу огцом тасарсан ажээ.
Хоёр улс 1950 онд дипломат харилцаа тогтоож, боловсрол, худалдаа, шинжлэх ухааны салбарт хамтран ажиллаж эхэлсэн. Польшийн мэргэжилтэнүүд Дарханд тоосгоны үйлдвэр, Улаанбаатарт мод боловсруулах үйлдвэр, Хархоринд дулааны цахилгаан станц зэрэг есөн үйлдвэр барьж өгчээ.
Эдүгээ Монгол Польшийн хамтын ажиллагаа нь дээд боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, батлан хамгаалахын салбарт идэвхтэй хөгжиж байна. 1960-аад оноос хойш манай 1000 орчим оюутан Польшийн их, дээд сургуулиудад суралцаж төгссөн ба эдүгээ 170- аад оюутан суралцаж байна.
Польш бол Монгол судлалын арвин түүхтэй улс.
1914 онд алдарт монголч эрдэмтэн Владислав Котвич (1872-1944) Монголд ирж хүн амын анхны тооллого хийсэн ба тооллогын эх хувь нь Польшийн ШУА-ын Краков дахь салбарын архивт бусад Монгол судлалын сая гаруй баримт материалын хамт хадгалагдаж байна.
Орчин үеийн Монгол судлалын гол төв нь Варшавын их сургуулийн Дорно дахин судлалын факультетын Монгол-Төвд судлалын тэнхим. Өнөөдөр тус тэнхим бакалавр, магистр, докторын түвшний сургалт явуулж, эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлууд хийж байна. Энэ тэнхимийн эрхлэгчээр Хатагтай Агата Барэя-Стажынска, Монгол хэлний багшаар ноён Ян Рогала нар ажиллаж байна. Хоёулаа монголоор гайхалтай сайн ярьдаг эрхэмүүд.
Төр засгийн харилцаа
Төрийн өндөр дээд хэмжээний харилцан айлчлалууд уламжлал болж тогтсон бөгөөд саяхан гэхэд 2023 оны 4-р сард Польш Улсын Ерөнхийлөгч А.Дуда Монголд, 2025 оны 3-р сард МУ-ын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Польш улсад төрийн айлчлал тус тус хийсэн нь хоёр улсын улс төр эдийн засгийн харилцааг бэхжүүлэхэд чухал алхам болсон.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн айлчлалын үеэр хоёр улсын засгийн газар, соёл шинжлэх ухаан, эрүүл мэндийн болон бусад олон салбарын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх олон баримт бичигт холбогдох талын төлөөллүүд гарын үсэг зурлаа.
Мөн хоёр талаас олон салбарын, 180 гаруй аж ахуйн нэгж оролцсон бизнес форум Варшав хотод болов. Хоёр орны худалдааны эргэлт 2024 онд105 сая ам.доллар, түүнээс Монголоос 1 сая, Польшоос 104 сая америк долларын экспорт хийжээ. Польш ЕХ дотроо Монгол руу хамгийн том экспорт хийдэг.
Мөн хоёр улсын харилцаа, хамтын ажиллагаа, түүний дотор эрүүл мэндийн болон бусад салбарт үр бүтээлтэй ажиллаж онцгой амжилт гаргасан хоёр улсын олон иргэдэд төрийн дээд шагнал одон, медаль Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх биечлэн гардуулав.
Жишээ нь Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан цолоор Польш улсын “Оточ Манал” компанийн захирал, Уламжлалт анагаах ухааны клиникийн профессор, тэргүүлэх зэргийн эмч Дашдаваагийн Чулуунцэцэг, Найрамдал медалиар шагнуулсан “Хорус-Энергия” компанийн ерөнхийлөгч Ян Коблак нар шагнуулжээ.
Мөн Морин хуурын найрал хөгжим бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ Польш улсад амьдарч буй монголчууд, Польшийн төр засгийн хүндэт зочид, нийгэм, соёлын зүтгэлтнүүд, иргэдэд монгол үндэстний соёл, урлагийн оргил бүтээлүүдийг толилуулав.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У. Хүрэлсүх “Илгээлт-2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдан тус улсад суралцаж байгаа 100 оюутны төлөөлөлтэй мөн уулзлаа.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн албан айлчлал хоёр улсын түүхийн чухал нэг үйл явдал болов.
Түүхэн сорилтыг даван туулж, улс орноо эрч хүчтэй хөгжүүлж, эв нэгдэлтэй, бүтээлч санаачилгатай хүчирхэг улс болгож чадсан Польшийн ард түмний тухай, эдийн засгийн тодорхой салбар болон Монгол Польшийн улам бүр өргөжин тэлж буй, бүх талын хамтын ажиллагааны өнөөгийн байдлын тухай товч танилцуулахад ийм байна.
2025 оны 3-р сар.
富とお金、名誉のためにこの生涯を生きた人には
最後に思い出すものは何もありません。
J（ジャルガルサイハン）: こんにちは。モンゴルは25年間政治、経済、国民生活において大きな移行をしてきました。しかし共産主義時代の概念や思想がまだ多く残っています。共産主義から民主主義への移行期の中でモンゴルはどのように変わったと思いますか？
ダライ・ラマ: 1970年代の文化大革命時代の中国のように伝統文化、宗教、精神的な存在を否定し、排除していた時代がモンゴルにもありました。人間の精神は感情や文化、伝統と関係しています。精神的な存在を政治的な理由で排除することは不可能です。今日の中国では仏教及び他の宗教や信仰が拡大しています。モンゴルと旧ソ連では宗教の影響力を排除するための政策が実施されていました。モンゴルではチョイバルサン氏の時代に多くの知識層や僧侶を排除しました。私は1979年に初めてモンゴルを訪問しました。当時の政治家はみな無宗教を装っていましたが、個別に会ってみると明らかに何らかの信仰をもっていました。しかし、今日のモンゴルは民主主義に移行し、現代教育を取り入れるようになりましたが、発展を物質的な要素ではかり、人々は物や財産に誘惑されるようになっています。しかし、財産では心の平和をもたらすことができないことを時が見せてくれるでしょう。
J: 今日のモンゴルは物質的な富を築く民主主義国になろうとしています。民主的資本主義は人類が実践してきた制度の中で最も優れているということに同感できますか？
ダライ・ラマ: そうですね。私もそう思います。民主主義は政治的なシステムとして人類の未来そして唯一の道だと思います。人類の70億人がこの地球を共有しています。国とは国民一人一人が作り上げているものであり、ある政党もしくは宗教指導者、国王が作り上げるものではありません。指導者は出現し、そして去っていきます。しかし、国民はいつまでも存在します。私は2011年に政治から完全に離れました。私一人だけではなく、私と共にダライ・ラマが宗教政治の最高権力者となってきた400年の伝統に幕が閉じたと言えるでしょう。なぜならば、私は国民が国の最高権力者を自由選挙で選び、最高権力者は国民に責任を負う民主主義制度が正しいと見たからです。もし国の最高権力者が責任をもって公務をできない場合は、国民が指導者を辞職させる権利を持っていなければなりません。もちろん間違いは起こりますが民主主義は唯一です。それゆえに資本主義は個人が自分を存分に発揮できる、新しいものを創り出す自由をもたらします。しかし、集中計画経済制度は個人にそのような機会を与えず、逆に何かをやろうとする意欲を削いでしまいます。資本主義国では権利を法律で定め実行していく。そして監視する独立した司法制度がなければならないということを先進国の事例をみればわかります。
J: 私はインドの首都デリーを訪れた時、特にダラムサラ市を歩いていて人々には怒りなどなく、幸せそうに歩いていることに気づきました。インドでは貧富の差がとても大きいということを誰もが知っています。それでもインドの人々は笑顔いっぱいに歩いています。しかし、私たちモンゴル人は微笑むことはあまりありません。国や民族を幸福にするものは何ですか？
ダライ・ラマ: 表面上の物質的な発展は内面的な発展と両立していなければなりません。金銭的に裕福になることを優先事項としてはいけません。私たち人間は喜怒哀楽をもつ生き物です。喜びや悲しみなど感情は私たちの内面、つまり精神や思考と関係しています。内面的な価値とは心が平和であることに関係します。しかし、お金や名誉では心の平和をもたらすことはできません。場合によっては、裕福になって名誉を上げるほどに心配事が多くなります。モンゴル人は歴史的にみて強力な軍人だったので心配を少なくすることができると思います。（笑）
J: 人生において思いやりというものはどのくらい重要ですか？なぜこんなことを聞いているかというと、モンゴルでは貧しい暮らしをしている人は前世で行った罪のカルマを背負っているという人々がいます。このような考えをもつ人が多少なりともいるので物乞いに対して辛く当たる人が多くいます。この状況をどうすれば変えることができますか？
ダライ・ラマ: それはとても間違った考え方です。インドにも貧しい人々を見てカルマと言います。このカルマは何をしても変わることがないと無視しています。宗教的にはこれはあり得ない誤解です。ブッダは人間一人ひとりが神で、みな同じということを忘れてはいけないと教えています。お金持ちで裕福な暮らしをしている人でも他者と同じく努力して勤勉であることを怠ってはいけないのです。余裕がある人は、教育や福祉の支援が必要な人々を助けていかなければいけません。貧しい暮らしをしている人をカルマと言ってはいけません。ブッダ自身貧しく病気に苦しんでいる人々を助けていました。ブッダは病気で捨てられた人を自ら看病し、足を洗って、自分の弟子の1人アーナンダに水汲みに行かせたという話があります。重要なのは自ら率先してやってみせることです。
J: 私たちモンゴル人は迷信と宗教を区別して理解する必要があります。何かをする時に良い日、悪い日という風習があります。例えば、この日は床屋に行ってはいけない、この日は旅に出てはいけないなど。ダライ・ラマにとって悪い日はいつですか？
ダライ・ラマ: これについてブッダは明確に教えています。カルマです。全ての行いがあなた自身に因るものです。曜日や昼夜というものは関係ありません。自分が生まれた夜、空には特別な星が出ていたとダライ・ラマ5世が自身の本に書いていました。しかしその本の終わりに彼が生まれた日に何匹かの犬が子犬を産んだと書いてありました。
J: 悪いことをすれば寺院に参拝し、お金を奉げて許しを求めます。このようなことがブッダの教えにありますか？
ダライ・ラマ: ありません。ブッダの教えには全ての創造主というものはいません。あるのは教師のみです。ブッダは私たちに心の平和をどのように得るかについて教えています。創造主ではないのでブッダが私たちの行為を許すようなことはしません。私たち自身が正しい考えと心を持って自らの未来を創ります。人は自分の運命の持ち主ですから、未来は自分がどうあるかに因ります。運命は私たちの手の中にあるとブッダが教えました。
J: モンゴル人の中で謙虚さがなく、他より目立ちたがる、物質的な欲望をもつ人がたくさんいます。しかし、インドの人々や仏教僧はとても謙虚です。謙虚さは重要ですか？
ダライ・ラマ: とても重要な性格の1つです。人には謙虚さが必要です。私は人々に会う時はダライ・ラマとしてではなく、70億人の1人として会うように心かけています。私は彼らを自分の兄弟姉妹と同じようにみています。人々も私をそのようにみてほしいと思っています。私たちはみんな人間として生まれてきました。もし、私は自分をダライ・ラマだから他の人より上だと考えれば、それは私をとても孤独な人にさせるでしょう。
J: 全ての世代の教育についてどう思いますか？あなたは教育を非常に重視していることをあなたが応えた数多くのインタビューを見て感じました。教育は子どものみに必要なものではありません。全世代に必要です。これについてあなたの意見を聞かせて下さい。
ダライ・ラマ: 教育とは知識を深めることだと思います。13世紀に暮らしていたチベットのある教師が言った「人は死ぬまで学ぶ」という言葉があります。
J: 教育を啓蒙と言っても良いですか？人はどうすれば自己啓発ができますか？教育と啓蒙の違いは何ですか？
ダライ・ラマ: 啓蒙をいろんな意味で理解することができます。教育がある人は教育がない人より啓蒙されていると言っても良いでしょう。科学分野で研究者を啓蒙された人と言うならば、仏教では精神や瞑想においてブッダに啓蒙された人と言います。ですから啓蒙とは深い知識と教育を指します。
J: 私は普通の人間として一つ伺いたい。人生の価値は何ですか？
ダライ・ラマ: 人生の価値は幸福だと思います。
J: 幸せに暮らすということですか？
ダライ・ラマ: そうです。人はライバルを蹴落とし、狡猾な方法を使って自分の思い通りに実現したとしても、これは一瞬の幸せ、永遠に続くものではありません。しかし、人に害をもたらすことなく、人を助け、人のために努力することができれば、幸せに生きる方法が見つかります。このように生きることができれば、歳をとり、終えた後に自分が意味ある人生を生きたと思い、言葉で表すことができないくらいの幸福感に包まれます。しかし、富とお金や名誉のためにこの生涯を生きた人には、最後に思い出すものは何もありません。生涯を通して集めたお金と名誉が、その人に安らかな死をもたらすことはありません。
ダライ・ラマ14世、ダンザンジャムツ氏と2014年にした
インタビューの内容を一部省略しました。
日本語版制作：Mongol Izumi Garden LLC http//translate.mig.asia